|
|
 |
 |
|
|
१३ अनुशासनपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
13.215. अध्यायः 215
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
ईश्वरेण पार्वतींप्रति राज्ञां मृगयायां मृगहिंसाया धर्मत्वप्रतिपादनम्॥ 1 ॥ तथा सदृष्टान्तप्रदर्शनं ब्राह्मणमहिमप्रशो सनपूर्वकं तेषाभदण्ड्यत्वकथनम्॥ 2 ॥ तथा सामान्येन राजधर्मकथनम्॥ 3 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text
महेश्वर उवाच।
मृगयात्रां तु वक्ष्यामि शृणु तां धर्मिचारिणि।
मृगान्हत्वा महीपालो यथा पापैर्न लिप्यते॥ 13-215-1(89786)
निर्मानुषामिमां सर्वे मृगा इच्छन्ति मेदिनीम्।
भक्षयन्ति च सस्यानि शासितव्या नृपेण ते॥ 13-215-2(89787)
दुष्टानां शासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम्।
कर्तव्यं भूमिपालेन नित्यं कार्येषु चार्जवम्।
स्वर्गं मृगाश्च गच्छन्ति स्वयं नृपतिना हताः॥ 13-215-3(89788)
यथा गावो ह्यगोपालास्तथा राष्ट्रमनायकम्।
तस्मादंशास्तु देवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
राज्ये नियुक्ता राष्ट्रेषु प्रजापालनकारणात्॥ 13-215-4(89789)
अशिष्टशासने चैव शिष्टानां परिपालने।
तेषां चर्यां प्रवक्ष्यामि श्रूयतामनुपूर्वशः॥ 13-215-5(89790)
यथा प्रचरतां तेषां पार्थिवानां यशस्विनाम्।
राष्ट्रं धर्मो धनं चैव यशः कीर्तिश्च वर्धते॥ 13-215-6(89791)
नृपाणां पूर्वमेवायं धर्मो धर्मभृतांवर।
सभाप्रपातटाकानि देवतायतनानि च।
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्या नृपसत्तमैः॥ 13-215-7(89792)
ब्राह्मणा नावमन्तव्या भस्मच्छन्ना इवाग्नयः।
कुलमुत्सादयेयुस्ते क्रोधाविष्टा द्विजातयः॥ 13-215-8(89793)
ध्मायमानो यता ह्यग्निर्निर्दहेत्सर्वमिन्धनम्।
तथा क्रोधाग्निना विप्रा दहेयुः पृथिवीमिमाम्।
न हि विप्रेषु क्रुद्धेषु राज्यं भुञ्जन्ति भूमिपाः॥ 13-215-9(89794)
परिभूय द्विजान्मोहाद्वातापिनहुषादयः।
सबन्धुमित्रा नष्टास्ते दग्धा ब्राह्मणमन्युभिः।
शरीरं चापि शक्रस्य कृतं भगनिरन्तरम्॥ 13-215-10(89795)
ततो देवगणाः सर्वे इन्द्रस्यार्थे महामुनिम्।
प्रसादं कारयामासुः प्रणासस्तुतिवन्दनैः॥ 13-215-11(89796)
तेन प्रीतेन सुश्रोणि गौतमेन महात्मना।
तच्छरीरं तु शक्रस्य सहस्रभगचिह्नितम्।
कृतं नेत्रसहस्रेण क्षणेनैव निरन्तरम्॥ 13-215-12(89797)
छित्त्वा मेषस्य वृषणौ गौतमेनाभिमन्त्रितौ।
इन्द्रस्य वृषणौ भूत्वा क्षिप्रं वै श्लेषमागतौ॥ 13-215-13(89798)
एवं विप्रेषु क्रुद्धेषु देवराजः शतक्रतुः।
अशक्तः शासितुं राज्यं किंपुनर्मानुषा भुवि॥ 13-215-14(89799)
क्रोधाविष्टो दहेद्विप्रः शुष्केन्धनमिवानलः।
भस्मीकृत्य जगत्सर्वं सृजेदन्यज्जगत्पुनः॥ 13-215-15(89800)
अदेवानपि देवान्स कुर्याद्देवानदेवताः।
तस्मान्नोत्पादयेन्मन्युं मन्युप्रहरणा द्विजाः॥ 13-215-16(89801)
महत्स्वप्यपराधेषु शासनं नार्हति द्विजः।
न च शस्त्रनिपातानि न च प्राणैर्वियोजनम्।
दृश्यते त्रिषु लोकेषु ब्राह्ममानामनिन्दिते॥ 13-215-17(89802)
क्रोधाश्च विपुला घोराः प्रसादाश्चाप्यनुत्तमाः।
तस्मान्नोत्पादयेत्क्रोधं नित्यं पूज्या द्विजातयः॥ 13-215-18(89803)
दृश्यते न स लोकेऽस्मिन्भूते वाऽथ भविष्यति।
क्रुद्धेषु यो वै विप्रेषु राज्यं भुङ्क्ते नराधिपः॥ 13-215-19(89804)
न चैवापहसेद्विप्रान्नि चैवोपालभेच्च तान्।
कालमासाद्य कुप्येच्च काले कुर्यादनुग्रहम्॥ 13-215-20(89805)
सम्प्रहासश्च भृत्येषु न कर्तव्यो नराधिपैः।
लघुत्वं चैव प्राप्नोति आज्ञा चास्य निवर्तते॥ 13-215-21(89806)
भृत्यानां सम्प्रहासेन पार्थिवः परिभूयते।
अयाच्यानि च याचन्ति अवक्तव्यं ब्रुवन्ति च॥ 13-215-22(89807)
पूर्वमप्यर्पितैर्लोभैः परितोषं न यान्ति ते।
तस्माद्भृत्येषु नृपतिः सम्प्रहासं विवर्जयेत्॥ 13-215-23(89808)
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
सगोत्रेषु विशेषेण सर्वोपायैर्न विश्वसेत्॥ 13-215-24(89809)
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं हन्याद्वृक्षमिवाशनिः।
प्रमादाद्धन्यते राजा लोभेन च वशीकृतः।
तस्मात्प्रमादं लोभं च न च कुर्यान्न विश्वसेत्॥ 13-215-25(89810)
भयार्तानां भयत्राता दीनानुग्रहकारणात्।
कार्याकार्यविशेषज्ञो नित्यं राष्ट्रहिते रतः॥ 13-215-26(89811)
सत्यसन्धः स्थितो राज्ये प्रजापालनतत्परः।
अलुब्धो न्यायवादी च षड्भागमुपजीवति॥ 13-215-27(89812)
कार्याकार्यविशेषज्ञः सर्वं धर्मेण पश्यति।
स्वराष्ट्रेषु दयां कुर्यादकार्ये न प्रवर्तते॥ 13-215-28(89813)
ये चैवैनं प्रशंसन्ति ये च निन्दन्ति मानवाः।
शत्रुं च मित्रवत्पश्येदपराधविवर्जितम्। 13-215-29(89814)
अपराधानुरूपेण दुष्टं दण्डेन शासयेत्।
धर्मः प्रवर्तते तत्र यत्र दण्डरुचिर्नृपः।
न धर्मो विद्यते तत्र यत्र राजा क्षमान्वितः॥ 13-215-30(89815)
अशिष्टशासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम्।
वध्यांश्च घातयेद्यस्तु अवध्यानपरिरक्षति॥ 13-215-31(89816)
अवध्या ब्राह्मणा गावो दूताश्चैव पिता तथा।
विद्यां ग्राहयते यश्च ये च पूर्वोपकारिणः।
स्त्रियश्चैव न हन्तव्या यच्च सर्वातिथिर्नरः॥ 13-215-32(89817)
धरणीं गां हिरण्यं च सिद्धान्नं च तिलान्घृतम्।
ददन्नित्यं द्विजातिभ्यो मुच्यते राजकिल्बिषात्॥ 13-215-33(89818)
एवं चरति यो नित्यं राजा राष्ट्रहिते रतः।
तस्य राष्ट्रं धनं धर्मो यशः कीर्तिश्च वर्धते।
न च पापैर्न चानर्थैर्युज्यते स नराधिपः॥ 13-215-34(89819)
षड्भागमुपभुञ्जानः प्रजा राजा न रक्षति।
स्वचक्रपरचक्राभ्यां धर्मैर्वा विक्रमेण वा॥ 13-215-35(89820)
निरुद्योगो नृपो यश्च परराष्ट्रनिघातने।
स्वराष्ट्रं निष्प्रतापस्य परचक्रेण हन्यते॥ 13-215-36(89821)
यत्पापं सकलं राजा हतराष्ट्रः प्रपद्यते॥
मातुलं भागिनेयं वा मातरं श्वशुरं गुरुम्। 13-215-37(89822)
पितरं वर्जयित्वैकं हन्याद्धातकमागतम्॥ 13-215-38(89823)
स्वस्य राष्ट्रस्य रक्षार्थं युद्यमानश्च यो हतः।
सङ्ग्रामे परचक्रेण श्रूयतां तस्य या गतिः॥ 13-215-39(89824)
विमानेन वरारोहे अप्सरोगणसेवितः।
शक्रलोकमितो याति सङ्ग्रामे निहतो नृपः॥ 13-215-40(89825)
यावन्तो रोमकूपाः स्युस्तस्य गात्रेषु सुन्दरि।
तावद्वर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते॥ 13-215-41(89826)
यदि वै मानुषे लोके कदाचिदुपपद्यते।
राजा वा राजमात्रो वा भूयो भवति वीर्यवान्॥ 13-215-42(89827)
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं स्वराष्ट्रपरिपालनम्।
व्यवहाराश्च चारश्च सततं सत्यसन्धता॥ 13-215-43(89828)
अप्रमादः प्रमोदश्च व्यवसायेऽप्यचण्डता।
भरणं चैव भृत्यानां वाहनानां च पोषणम्॥ 13-215-44(89829)
योधानां चैव सत्कारः कृते कर्मण्यमोघता।
श्रेय एव नरेन्द्राणामिह चैव परत्र च॥ ॥ 13-215-45(89830)
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 215 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes
7-215-23 पूर्वमप्युचितैर्लाभैरिति ठ.पाठः॥ 7-215-30 नाधर्मो विद्यते तत्रेति थ.पाठः॥ 7-215-31 यो घातयेत् तस्याशिष्टशासनं धर्मं इत्यन्वयः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|